Τετάρτη 25 Ιανουαρίου 2012
Τρίτη 17 Ιανουαρίου 2012
Στη φυλακή
Μπορεί όλοι να νομίζουν ότι στη φυλακή δεν περνάς καλά.Όμως,για να το καταλάβεις πρέπει να το νιώσεις πραγματικά.Εγώ το ένιωσα και ήταν πολύ καλό.Μένεις σε ένα δικό σου μέρος με πρωινό,μεσημεριανό,βραδινό.Η ψυχή σου γαληνεύει και μέσα στην ηρεμία ξαναγεννιέσε.Νιώθεις τη δύναμη να έρχεται στο σώμα σου, το κέφι να επανέρχετε στην καρδιά σου και ξαφνικά είσαι χαρούμενος.Είναι απερήγραπτο το πως νιώθεις γιατί απλά το νιώθεις.
spirosp (σε χρόνο ενεστώτα)
υγ από dimitrisp(σε χρόνο ενεστώτα)
Έχω υποσχεθεί καιρό τώρα στον μικρότερο γιο μου,τον Σπύρο, οτι θα γίνει συγγραφέας σ' αυτό εδώ το μπλογκάκι.
Αυτή λοιπόν είναι η πρώτη δική του ανάρτηση με το πρώτο κειμενάκι που έγραψε στο προσωπικό του ημερολόγιο.
Αφορμή για να γράψει αυτό το κείμενο ήταν ,όπως μου εξήγησε, ένας καυγάς που είχε για κάποιο θέμα με την μητέρα του.Είχε θυμώσει με τη μάνα του, τόσο πολύ που έμεινε για κάποιες ώρες στο δωμάτιό του μονάχος.
Στο γραπτό δεν διόρθωσα απολύτως τίποτα.Άλλωστε πώς να πειράξεις κάτι που γράφτηκε μέσα από την καρδιά ενός παιδιού!
Παρασκευή 13 Ιανουαρίου 2012
Παραμύθι: ο μεγάλος τοξότης
Ο αυτοκράτορας της Ιαπωνίας τα πολύ παλιά χρόνια,επισκεπτόταν τις επαρχίες της χώρας του.Όταν έφτασε σε μια πόλη,παρατήρησε ένα στόχο και ένα βέλος που ήταν καρφωμένο στο κέντρο ακριβώς του στόχου.
Λίγο παρακάτω,στη διάρκεια πάντα της επίσκεψής του,παρατήρησε ένα άλλο βέλος που ήταν καρφωμένο σ' ένα στόχο.Κι αυτό το βέλος βρισκόταν στο κέντρο ακριβώς του στόχου.
Αυτό συνεχίστηκε.Ο αυτοκράτορας,όταν είδε για τέταρτη φορά ένα βέλος να είναι καρφωμένο στο κέντρο ακριβώς του στόχου,ζήτησε να γνωρίσει αυτόν τον εξαίρετο σκοπευτή.
"Όχι", του είπε ένας προεστός της πόλης,"δεν αξίζει τον κόπο,πρόκειται περί ηλιθίου".
"Περί ηλιθίου; Πώς γίνεται ένας ηλίθιος να μπορεί να στοχεύει με τέτοια θεική επιδεξιότητα;"
"Είναι απλό.Καρφώνει πρώτα το βέλος.Μετά απ' αυτό,ζωγραφίζει το στόχο γύρω από το βέλος".
Τρίτη 10 Ιανουαρίου 2012
νυν και αει
24 Σεπτεμβρίου 1973
Για να γίνει μια ριζική αλλαγή στο σημερινό πολιτισμό και στην κοινωνική δομή χρειάζεται καινούρια συνείδηση και μια εντελώς νέα ηθική.Κι αυτό είναι κάτι ολοφάνερο,φαίνεται ότι και οι αριστεροί και οι δεξιοί και οι ριζοσπάστες,το αγνοούν.Όλα τα δόγματα,όλες οι φόρμουλες,όλες οι ιδεολογίες,είναι μέρος της παλιάς συνείδησης.Είναι κατασκευάσματα της σκέψης που η δραστηριότητά της είναι ο τεμαχισμός-αριστερά,δεξιά,κέντρο.Αυτή η δραστηριότητα οδηγεί αναπόφευκτα στην αιματοχυσία της δεξιάς ή της αριστεράς ή στον ολοκληρωτισμό.Αυτό είναι κάτι που συμβαίνει ολόγυρά μας.Βλέπει κανείς την αναγκαιότητα της κοινωνικής,οικονομικής και ηθικής αλλαγής, αλλά ανταποκρίνεται μέσα από την παλιά συνείδηση,όπου ο κύριος παράγοντας είναι η σκέψη.Το χάος, η σύγχυση και η δυστυχία όπου έχουν πέσει οι άνθρωποι,είναι πράγματα που βρίσκονται μέσα στα όρια της παλιάς συνείδησης και χωρίς βαθιά αλλαγή αλλαγή αυτής της συνείδησης, κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα-πολιτική,οικονομική ή θρησκευτική-θα μας οδηγήσει στην αλληλοκαταστροφή και στην ερήμωση της γης.Αυτό είναι ολοφάνερο σε κάθε σώφρονα άνθρωπο.
Πρέπει να είναι κανείς φως του εαυτού του.Αυτό το φως είναι ο νόμος.Δεν υπάρχει άλλος νόμος.Όλοι οι άλλοι νόμοι κατασκευάζονται από τη σκέψη κι έτσι είναι αντιφατικοί και κομματιασμένοι.Να είναι κανείς το φως του εαυτού του σημαίνει να μην ακολουθεί το φως κάποιου άλλου,οσοδήποτε λογικό,ορθολογιστικό,ιστορικά δικαιωμένο ή πειστικό κι αν είναι.Δεν μπορείς να είσαι το φως του εαυτού σου αν βρίσκεσαι κάτω από τη σκοτεινή σκιά της αυθεντίας,του δόγματος,του συμπεράσματος.Η ηθική δε φτιάχνεται από τη σκέψη.Δεν είναι αποτέλεσμα πιέσεων του περιβάλλοντος.Δεν ανήκει στο χτες,στην παράδοση.Η ηθική είναι παιδί της αγάπης και η αγάπη δεν είναι επιθυμία και ευχαρίστηση.Η σεξουαλική απόλαυση ή η απόλαυση των αισθήσεων δεν είναι αγάπη.(...)
Ελευθερία σημαίνει να είναι κανείς φως του εαυτού του.Μόνο τότε δεν είναι αφηρημένη έννοια,ταχυδακτυλουργία της σκέψης.Η πραγματική ελευθερία είναι ελευθερία από την εξάρτηση.την προσκόλληση,από την επιθυμία για εμπειρίες.Ελευθερία από την ίδια δομή της σκέψης σημαίνει ότι είναι κανείς φως του εαυτού του.Κάθε δραστηριότητα γίνεται κάτω από αυτό το φως κι έτσι δεν είναι ποτέ αντιφατική.Αντίφαση υπάρχει μόνο όταν αυτός ο νόμος,το φως,είναι κάτι χωριστό από την πράξη,όταν αυτός που πράττει είναι χωρισμένος από τις πράξεις του.Τα ιδανικά,οι αρχές ,είναι η άγονη κίνηση της σκέψης και δεν είναι δυνατόν να συνυπάρχουν με αυτό το φως.Το ένα αναιρεί το άλλο.Αυτό το φως,αυτός ο νόμος,είναι τώρα κάτι χωριστό από σένα κι εκεί όπου υπάρχει ο παρατηρητής,αυτό το φως,αυτή η αγάπη δεν υπάρχει.Η δομή του παρατηρητή φτιάχνεται από τη σκέψη, η οποία δεν είναι ποτέ φρέσκια,ποτέ ελεύθερη.Δεν υπάρχει κανένα "πως",κανένα σύστημα,καμιά πρακτική.Υπάρχει μόνο το να βλέπεις,πράγμα που είναι και η πράξη.Πρέπει να δεις αλλά όχι με τα μάτια κάποιου άλλου.Αυτό το φως,αυτός ο νόμος,δεν είναι ούτε δικός σου ούτε κανενός άλλου.Υπάρχει μόνο φως.Αυτό είναι αγάπη.
Κρισναμούρτι "Το ημερολόγιο" εκδ.καστανιώτη μετφρ Ν.Πιλάβιος
Κυριακή 8 Ιανουαρίου 2012
Η Γαλάτεια κατά του Νίκου Καζαντζάκη
Η σχεδόν άγνωστη, αν και δημόσια, αντιπαράθεση της Γαλάτειας Καζαντζάκη που φέρνουμε στο φως, θέτει υπό αμφισβήτηση τα φιλικά της αισθήματα απέναντί του. Κι όμως, η αδελφή της Ελλη Αλεξίου, ακόμη και το 1977 στη «Νέα Εστία», επέμενε: «Καμιά εχθρότητα δεν τους χώριζε ώς το τέλος της ζωής τους. Αλληλοεκτιμούνταν και αλληλοβλέπονταν...».
Η αντιπαράθεση εκείνη βέβαια ήταν πολιτική και την είχε προκαλέσει το διευκρινιστικό άρθρο του Νίκου Καζαντζάκη για το «πιστεύω» του με τίτλο «Ο φόβος και πείνα» στην εφημερίδα «Η Καθημερινή» στις 20 Ιουλίου 1936. Η Γαλάτεια τότε, δέκα χρόνια από τον χωρισμό τους, ήταν ήδη παντρεμένη με τον άσπονδο φίλο του, Μάρκο Αυγέρη, ο οποίος αργότερα υποστήριξε ότι μπορεί να κρίνει κανείς την «Οδύσεια» των 33.333 στίχων «χωρίς καθόλου να την έχει διαβάσει». Η οργισμένη της απάντηση φιλοξενήθηκε στις σελίδες της βραχύβιας «Ελευθέρας Γνώμης» στις 26 Ιουλίου 1936. Ο λόγος που δεν είχε εντοπισθεί οφείλεται στη διακοπή της έκδοσης του αριστερού εντύπου από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, λίγες μέρες μετά τη δημοσίευση.
Βρισκόμαστε σε μια περίοδο συγκεχυμένη, υπήρχαν αυταπάτες για τις επιδιώξεις του Χίτλερ και η στάση του Στάλιν φαινόταν επιφυλακτική. Οι σκέψεις του Καζαντζάκη μπορεί εκ των υστέρων να θεωρούνται κοντόφθαλμες, απωθητικές και αφελείς, αλλά τότε επιδέχονταν συζήτηση και έστω απόρριψη των βασικών τους σημείων. Το κείμενο όμως της Γ.Κ. ήταν μια ανοιχτή καταγγελία σε υψηλούς τόνους από την αρχή μέχρι το τέλος. Αποδοκιμάζονται οι θέσεις του «ερημίτη της Αίγινας», αλλά κατακρίνεται και η εγωκεντρική του προσωπικότητα με χαρακτηρισμούς που ξεπερνούν κάποτε τα όρια της ευπρέπειας. Προηγούνται μερικά αποσπάσματα του άρθρου του Καζαντζάκη που συνδέονται με την απάντηση της Γαλάτειας, την οποία στη συνέχεια παραθέτουμε:
ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ
Ο φόβος και η πείνα
..............................................
Να σκέπτεσαι με αποχρώσεις θεωρείται θανάσιμο αμάρτημα κι από τις δυο παρατάξεις -δεξιά κι αριστερά- που αποτελούν τη συμπαγή, απλοϊκή και βελάζουσα μάζα του «σκεπτομένου όχλου». Το ναι ή το όχι είναι γι' αυτούς οι δυο μονάχα επιτρεπόμενες απαντήσεις. Το άσπρο ή το μαύρο. Ανάμεσα στα δυο αυτά ακρότατα όρια, που οφείλουν να τα κατέχουν μονάχα οι μαχόμενοι άνθρωποι της ενέργειας, δεν επιτρέπουν καμιά απόχρωση, μήτε συνθετική προσπάθεια στον σκεπτόμενο ανεξάρτητον άνθρωπο. Να κοιτάζεις με αθόλωτο μάτι -αθόλωτο κι από το μίσος κι από την αγάπη- τη σημερινή ελληνική ή παγκόσμια πραγματικότητα, να ομολογείς την αρετή και συνάμα και την ατιμία, το φως και το σκοτάδι που αποτελούν εδώ στη γη το κάθε ζωντανό, είτε άνθρωπος είναι είτε ιδέα -να είσαι, με μια λέξη, ελεύθερος, γίνεται ολοένα και περισσότερο δύσκολο όχι μονάχα στον τόπο μας παρά και σε όλο τον κόσμο.
..............................................
Από τα μεγάλα Εθνη σήμερα η Γερμανία, η Ιαπωνία, η Ιταλία πνίγονται στα σύνορά τους, δεν έχουν πού ν' απλωθούν, πεινούνε· η Γαλλία και η Αγγλία είναι παραχορτασμένες, μοιράστηκαν τον κόσμο και κοιτάζουν με φόβο τους ακτήμονες και πεινασμένους λαούς.
Πώς ένας αμερόληπτος νους, που δεν καταδέχεται να θολωθεί μήτε από αγάπη μήτε από μίσος μπορεί να αντικρίσει την ενέργεια των δύο τούτων ομάδων;
Πριν από λίγους μήνες οι «διανοούμενοί» μας περιέφεραν μιαν εξοργισμένη και ανώδυνη διαμαρτυρία εναντίον της Ιταλίας που χύθηκε να φάει την Αβησσυνία. Κάποιος με ρώτησε αν θα την υπέγραφα.
-Σίγουρα, του αποκρίθηκα, πονώ την Αβησσυνία που υπερασπίζεται την ελευθερία της, μα συνάμα αναγνωρίζω και το δικαίωμα που έχει η Ιταλία να ζήσει, να μην πνιγεί μέσα στα στενά σύνορα που δεν τη χωρούν. Ολοι οι λαοί που εδημιούργησαν τους μεγάλους πολιτισμούς, ακολούθησαν τα ίδια αδηφάγα, απάνθρωπα, σκοτεινά τους ένστικτα: στην πρώτη τους σωματική ανάπτυξη αδίκησαν, άρπαξαν, έφαγαν· κι άμα εστερέωσαν το σώμα τους κι έπαψε η πείνα, άρχισαν να δημιουργούν. Το ίδιο κάνει και σήμερα η Ιταλία, τους ίδιους ακολουθώντας απάνθρωπους νόμους. Το πνεύμα είναι το πιο σαρκοβόρο όρνεο.
..............................................
Εγώ χρόνια τώρα έχω συνδέσει τη μοίρα μου με την αριστερή παράταξη. Μα μάχομαι να τη διατηρήσω ακέραιη την κρίση μου και να κοιτάζω τους αντίπαλους με σεβασμό. Κι όχι μονάχα με σεβασμό· παρά και με μιαν παράνομην αλλόκοτην αγάπη. Στην αρχή δεν ένιωθα γιατί, τώρα νιώθω. Γιατί μαντεύω τώρα (κι ολοένα αυτό γίνεται πεποίθηση μέσα μου) πως είμαστε κρυφοί συνεργάτες και μαχόμαστε για τον ίδιο σκοπό. Ποιο σκοπό;
Να κουνηθεί λίγο η ψυχή του ανθρώπου, να μένει όσο μπορεί πιο άγρυπνη, να τρέμει λίγο από τον φόβο ή να χυμάει, άπληστη, γύρα της, σπρωγμένη από την Πείνα.
«Η Καθημερινή», 20/7/1936
επιστολή Γαλάτειας Καζαντζάκη
26-7-36
Φίλε κ. Διευθυντά,
Η «Ελευθέρα Γνώμη» προ ημερών εκριτικάρισε και εκαυτηρίασε μερικά φαινόμενα του εγωκεντρισμού της ελληνικής διανοήσεως, που κάνουν συχνά μερικούς λογοτέχνες, λακέδες του κεφαλαίου και της «αρχούσης τάξεως».
Στην «Καθημερινή» της περασμένης Δευτέρας δημοσιεύθηκε ένα άρθρο του Ν. Καζαντζάκη, που επιχειρεί να δικαιώσει κι εκείνος και να νομιμοποιήσει μ' έναν τρόπο τον φασισμό. Νομίζω πως δεν πρέπει να περάσει και το φαινόμενο αυτό ασχολίαστο. Είναι μια άλλη μορφή εγωκεντρισμού, που οδηγεί όμως στα ίδια αποτελέσματα. Στην αντίδραση και στην εξυπηρέτηση των ισχυρών εις βάρος των συμφερόντων του Λαού.
Σε ύφος κηρύγματος και με αμίμητη αυταρέσκεια και κομπορρημοσύνη, αρχίζει πρώτα-πρώτα να βάζει σύνορα μεταξύ του εαυτού του και των πολλών. Ο «σκεπτόμενος όχλος», η «βελάζουσα αυτή μάζα», όπως την ονομάζει, σαν πρωτόγονη και βάρβαρη που είναι, σκέπτεται χονδροειδώς «μ' ένα ναι ή μ' ένα όχι» ενώ εκείνος σκέπτεται «συνθετικά» και «με αποχρώσεις», δηλαδή σαν υπερπολιτισμένος και ραφινάτος. Τώρα αν παρακάτω βρίσκει πως «πολύ δίκαια» αυτή η βελάζουσα μάζα σκέπτεται και ότι μάλιστα σκέπτεται «πολύ γόνιμα», δεν έχει σημασία. Οι αντιφάσεις είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της σκέψεως του κ. Καζαντζάκη.
Λέει, λοιπόν, πως αν ήταν «άνθρωπος της ενέργειας», θα ήταν με την αριστερή παράταξη, γιατί προς τα εκεί τον σπρώχνει η... ιδιοσυγκρασία του!
Η ίδια όμως ιδιοσυγκρασία του αναγνωρίζει πιο κάτω ότι ο φασισμός και ο χιτλερισμός πηγάζουν από «βαθιές ψυχικές και οικονομικές ανάγκες των λαών» και πως «είναι φαινόμενα άξια του πιο μεγάλου σεβασμού», ο δε Μουσολίνι και ο Χίτλερ μέσα στο δράμα της ζωής «είναι δυο μεγάλοι πρωταθλητές, όπως ο Λένιν ή ο... Γκάντι!».
Για να δικαιώσει τον φασισμό ο... από ιδιοσυγκρασίας αριστερός, επιστρατεύει την παλιά βολική εξήγηση της ιστορίας με την πείνα και τον φόβο.
Ονομάζει λοιπόν τα φασιστικά έθνη, έθνη πεινασμένα και «προλεταριακά» που θέλουν να χορτάσουν! Και ξεχνά πως από την αρπαγή, την κτηνώδη βία, την κυνική περιφρόνηση της διεθνούς ηθικής, που εξασκούν αυτά τα έθνη, και τις κατακτήσεις που επιδιώκουν, οι μόνοι που έχουν να ωφεληθούν είναι βέβαια πάλι οι χορτάτοι κεφαλαιοκράται των λαών αυτών. Ο λαός ο προλετάριος τι θα βάλει στην τσέπη του από τον μαζεμένο πλούτο; Οι αγρότες, οι εργάτες, η μάζα, τι έχει να κερδίσει από τις κατακτήσεις αυτές; Σε τι θ' αλλάξει η τύχη τους;
Εν τω μεταξύ, αντί να αλλάξουν τύχη οι τάξεις αυτές, το εναντίον, υποδουλώθηκαν και εκμηδενίστηκαν τέλεια στο κεφάλαιο, στους πάντοτες χορτασμένους. Αλλά και σε τι άλλαξε η τύχη των προλεταρίων στα «χορτασμένα κράτη»; Κι εκεί αν είναι κάποιος χορτασμένος είναι πάλι το κεφάλαιο. Ετσι ο φασισμός και ο χιτλερισμός είναι μόνο υποδουλωτές των μαζών και μια εκδήλωση, όχι των πεινασμένων, αλλά των χορτάτων, του αφηνιασμένου κεφαλαίου.
Ο κ. Καζαντζάκης, καθώς βλέπετε, μπερδεύει και συσκοτίζει τα πάντα, γιατί δεν βρίσκεται «στον πρώτο βαθμό της μυήσεως», όπου το καλό και το κακό είναι αμείλικτοι εχθροί, αλλά στον δεύτερο, όπου «το κακό και το καλό συνεργάζονται», ή στον τρίτο βαθμό, όπου «το καλό και το κακό συνταυτίζονται», όπως λέει. Τι καλό, τι κακό; Το ίδιο κάνει. Επομένως, τι αριστερισμός, τι φασισμός. Κι αφού είναι το ίδιο, γιατί ο κ. Καζαντζάκης θέλει να 'ναι με τους αριστερούς;
Μπορεί περίφημα να είναι με όλα τα κόμματα. Αλλη αντίφαση με τον εαυτό του! Χαίρε λοιπόν οπισθοδρομική διανόηση, που βουλιάζεις ολοένα στη σύγχυση και το μηδέν. Γιατί τι θα πει «το καλό και το κακό είναι ένα»; 'Η ότι το καλό είναι κακό και το κακό καλό, πράγμα που είναι ολότελα παράλογο, ή ότι και τα δύο είναι μηδέν; Πάντα η βαθυστόχαστη αντιδραστική διανόηση για ν' αποφύγει τα ενοχλητικά ναι και όχι κατασταλάζει στο χάος και στο μηδέν, όταν δεν οδηγεί στη βαρβαρότητα και στην κτηνωδία.
Ο κ. Καζαντζάκης στο βάθος του, χωρίς να το καταλαβαίνει, δεν πιστεύει σε τίποτα. Πιστεύει μόνο στον εαυτό του! Είναι το κέντρο του παντός. Ολη η τακτική του είναι εγωκεντρική. Μόνο στα ατομικά του συμφέρονται βρίσκει η ζωή του τη δικαίωσή της. Αυτό το αναφέρομε γιατί είναι γενικό φαινόμενο στους αντιδραστικούς διανοουμένους.
Στον «ερημίτη της Αίγινας» η κατάσταση αυτή του πνευματικού και ηθικού μηδενισμού, επειδή εκφράζεται με εξαιρετικό ναρκισσισμό και φιλαρέσκεια, εκδηλώνεται γι' αυτό τον λόγο εναργέστερα. Ετσι, μέσα στην αυταρέσκειά του, βρίσκει πως η δράση για τα συμφέροντα της ανθρωπότητος π.χ. είναι πολύ βολική ασχολία και ένας εύκολος ηρωισμός. Μ' άλλα λόγια, το να πεθαίνει κανείς στις φυλακές και στις εξορίες είναι πολύ βολικό και εύκολο πράμα, εν αντιθέσει με τη δική του ηράκλεια πάλη γύρω από το «εναγώνιο εάν», όπως λέει.
Είναι άθλος ακατόρθωτος πραγματικά να μιλάει κανείς με «αποχρώσεις». Αλλά αυτές τις αποχρώσεις, που τις θεωρεί το αποκορύφωμα της σκέψεως καθώς φαίνεται, ο λαός τις συνόψισε θαυμάσια στο ανέκδοτο του Τούρκου Καδή. Ετσι κι εκείνος, όπως κι ο κ. Καζαντζάκης, έβρισκε πως όλοι έχουν δίκιο. Κι ο φονιάς κι ο σκοτωμένος, κι ο ίδιος που δεν ήξερε τι ν' αποφασίσει!
Η ληστρική επιχείρηση της Ιταλίας στην Αιθιοπία βρίσκει στη σκέψη του κ. Καζαντζάκη την καλύτερή της δικαίωση. Είναι, λέει, σύμφωνη με τα ανώτερα «συμφέροντα του πνεύματος»!! «Το πνεύμα είναι το πιο σαρκοβόρο όρνεο». «Ακολουθεί απάνθρωπους νόμους!»
Σύμφωνα μ' αυτή τη λογική, ο ληστής που σκοτώνει και γδύνει τους διαβάτες εξυπηρετεί τα ανώτερα συμφέροντα του πνεύματος. Το καλό και το κακό συνταυτίζονται, και εδώ σύμφωνα με τον τρίτο βαθμό της «μυήσεως».
Ο κ. Καζαντζάκης καυχιέται πως και η δική του σκέψη είναι απάνθρωπη! Δηλαδή δεν είναι πια ανθρώπινη, σαν της Ρόζας Λούξεμπουργκ π.χ. που ήταν γεμάτη τρυφερότητα για τα πάντα. Αλλά είναι υπεράνθρωπη ή θεία, δηλαδή ανήκει στη χώρα των Χιμαιρών.
Ο καθένας βλέπει απ' αυτά τι πελάγωμα παθαίνει ο διανοούμενος που ενδιαφέρεται προπαντός για την ησυχία του και το λογοτεχνικό του κηπάριο.
Εδιάλεξε το πιο δύσκολο κι αχάριστο έργο και «πληρώνει βαριά», όπως λέει, αυτή του την πνευματική διαύγεια, τη νηφαλιότητά του αυτή! Εν αντιθέσει με τους έξαλλους αριστερούς, που καλοπερνούνε στα μπουντρούμια και στα νησιά του θανάτου. Αυτός δεν ενδιαφέρεται για τη δράση, καθώς λέει. Και τι είναι τότε η «δημοσιολογημένη σκέψη» που με τόση καμποτινίστικη ικανότητα επιδεικνύει κάθε φορά που θα βρει ευκαιρία; Δεν είναι κι αυτή μια μορφή κοινωνικής δράσεως και μάλιστα όχι από τις κατώτερες;
Στη δράση αυτή ο κ. Καζαντζάκης προσφέρει μόνο τη σύγχυση και την αντίδραση, το κήρυγμα της αποχής και της αδιαφορίας για την πάλη του ανθρώπου ν' αλλάξει η ζωή σύμφωνα με τους ευγενικούς πόθους της καρδιάς του. Εχει δίκιο. Αυτός είναι ο ρόλος των πεινασμένων, κι αυτός θέλει προπαντός να εξασφαλίσει αδιατάρακτο τον ευδαιμονικό του ησυχασμό. Είμαστε βέβαιοι πως ο χαρακτηρισμός του ως ερημίτη της Αίγινας, από τους απλοϊκούς και τους δημοσιογράφους που κυνηγούν τις εντυπώσεις, θα τον εκολάκευσε και θα τον ηυχαρίστησε εξαιρετικά.
Οπωσδήποτε για μας που ανήκομε στη «βελάζουσα μάζα» δεν θα πάψει ποτέ να είναι ο κήρυκας παμπάλαιων αναμασημάτων, που τα χαρακτηρίζει ως σύνθεση πνευματική, ως ένα ανώτερο πνευματικό κοκτέιλ για τους «ραφινάτους και τους εστέτ». Για μας είναι πάντα ένα νεκροταφείο ιδεών. Για μας το πνεύμα του είναι γεμάτο από μούμιες κακά διατηρημένες.
Κάτω από τη μάσκα της δήθεν ανεξαρτησίας και ελευθερίας του κρύβει την πιο μεγάλη πνευματική στειρότητα, και μια τρομακτική ψυχική κενότητα. «Είναι ήσυχος, ασυνείδητος κι ευτυχής».
Η ζωή για τον κ. Καζαντζάκη είναι γεμάτη νεκρά και αφηρημένα σχήματα που καμιά πνοή αισθήματος δεν μπορεί να ζωντανέψει. Γι' αυτό είναι πέραν της αγάπης και του μίσους, όπως καυχιέται. Είναι πέραν του φασισμού και του κομμουνισμού (είναι μετακομμουνιστής). Είναι πέρα από τα ανθρώπινα (είναι απάνθρωπος), είναι έξω τόπου και χρόνου. Ανήκει κοντολογίς στη χώρα των παραμυθιών και των κολοκυθοκορφάδων!
Φιλικότατα,
ΓΑΛΑΤΕΙΑ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ
Πηγή Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα
Η αντιπαράθεση εκείνη βέβαια ήταν πολιτική και την είχε προκαλέσει το διευκρινιστικό άρθρο του Νίκου Καζαντζάκη για το «πιστεύω» του με τίτλο «Ο φόβος και πείνα» στην εφημερίδα «Η Καθημερινή» στις 20 Ιουλίου 1936. Η Γαλάτεια τότε, δέκα χρόνια από τον χωρισμό τους, ήταν ήδη παντρεμένη με τον άσπονδο φίλο του, Μάρκο Αυγέρη, ο οποίος αργότερα υποστήριξε ότι μπορεί να κρίνει κανείς την «Οδύσεια» των 33.333 στίχων «χωρίς καθόλου να την έχει διαβάσει». Η οργισμένη της απάντηση φιλοξενήθηκε στις σελίδες της βραχύβιας «Ελευθέρας Γνώμης» στις 26 Ιουλίου 1936. Ο λόγος που δεν είχε εντοπισθεί οφείλεται στη διακοπή της έκδοσης του αριστερού εντύπου από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, λίγες μέρες μετά τη δημοσίευση.
Βρισκόμαστε σε μια περίοδο συγκεχυμένη, υπήρχαν αυταπάτες για τις επιδιώξεις του Χίτλερ και η στάση του Στάλιν φαινόταν επιφυλακτική. Οι σκέψεις του Καζαντζάκη μπορεί εκ των υστέρων να θεωρούνται κοντόφθαλμες, απωθητικές και αφελείς, αλλά τότε επιδέχονταν συζήτηση και έστω απόρριψη των βασικών τους σημείων. Το κείμενο όμως της Γ.Κ. ήταν μια ανοιχτή καταγγελία σε υψηλούς τόνους από την αρχή μέχρι το τέλος. Αποδοκιμάζονται οι θέσεις του «ερημίτη της Αίγινας», αλλά κατακρίνεται και η εγωκεντρική του προσωπικότητα με χαρακτηρισμούς που ξεπερνούν κάποτε τα όρια της ευπρέπειας. Προηγούνται μερικά αποσπάσματα του άρθρου του Καζαντζάκη που συνδέονται με την απάντηση της Γαλάτειας, την οποία στη συνέχεια παραθέτουμε:
ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ
Ο φόβος και η πείνα
..............................................
Να σκέπτεσαι με αποχρώσεις θεωρείται θανάσιμο αμάρτημα κι από τις δυο παρατάξεις -δεξιά κι αριστερά- που αποτελούν τη συμπαγή, απλοϊκή και βελάζουσα μάζα του «σκεπτομένου όχλου». Το ναι ή το όχι είναι γι' αυτούς οι δυο μονάχα επιτρεπόμενες απαντήσεις. Το άσπρο ή το μαύρο. Ανάμεσα στα δυο αυτά ακρότατα όρια, που οφείλουν να τα κατέχουν μονάχα οι μαχόμενοι άνθρωποι της ενέργειας, δεν επιτρέπουν καμιά απόχρωση, μήτε συνθετική προσπάθεια στον σκεπτόμενο ανεξάρτητον άνθρωπο. Να κοιτάζεις με αθόλωτο μάτι -αθόλωτο κι από το μίσος κι από την αγάπη- τη σημερινή ελληνική ή παγκόσμια πραγματικότητα, να ομολογείς την αρετή και συνάμα και την ατιμία, το φως και το σκοτάδι που αποτελούν εδώ στη γη το κάθε ζωντανό, είτε άνθρωπος είναι είτε ιδέα -να είσαι, με μια λέξη, ελεύθερος, γίνεται ολοένα και περισσότερο δύσκολο όχι μονάχα στον τόπο μας παρά και σε όλο τον κόσμο.
..............................................
Από τα μεγάλα Εθνη σήμερα η Γερμανία, η Ιαπωνία, η Ιταλία πνίγονται στα σύνορά τους, δεν έχουν πού ν' απλωθούν, πεινούνε· η Γαλλία και η Αγγλία είναι παραχορτασμένες, μοιράστηκαν τον κόσμο και κοιτάζουν με φόβο τους ακτήμονες και πεινασμένους λαούς.
Πώς ένας αμερόληπτος νους, που δεν καταδέχεται να θολωθεί μήτε από αγάπη μήτε από μίσος μπορεί να αντικρίσει την ενέργεια των δύο τούτων ομάδων;
Πριν από λίγους μήνες οι «διανοούμενοί» μας περιέφεραν μιαν εξοργισμένη και ανώδυνη διαμαρτυρία εναντίον της Ιταλίας που χύθηκε να φάει την Αβησσυνία. Κάποιος με ρώτησε αν θα την υπέγραφα.
-Σίγουρα, του αποκρίθηκα, πονώ την Αβησσυνία που υπερασπίζεται την ελευθερία της, μα συνάμα αναγνωρίζω και το δικαίωμα που έχει η Ιταλία να ζήσει, να μην πνιγεί μέσα στα στενά σύνορα που δεν τη χωρούν. Ολοι οι λαοί που εδημιούργησαν τους μεγάλους πολιτισμούς, ακολούθησαν τα ίδια αδηφάγα, απάνθρωπα, σκοτεινά τους ένστικτα: στην πρώτη τους σωματική ανάπτυξη αδίκησαν, άρπαξαν, έφαγαν· κι άμα εστερέωσαν το σώμα τους κι έπαψε η πείνα, άρχισαν να δημιουργούν. Το ίδιο κάνει και σήμερα η Ιταλία, τους ίδιους ακολουθώντας απάνθρωπους νόμους. Το πνεύμα είναι το πιο σαρκοβόρο όρνεο.
..............................................
Εγώ χρόνια τώρα έχω συνδέσει τη μοίρα μου με την αριστερή παράταξη. Μα μάχομαι να τη διατηρήσω ακέραιη την κρίση μου και να κοιτάζω τους αντίπαλους με σεβασμό. Κι όχι μονάχα με σεβασμό· παρά και με μιαν παράνομην αλλόκοτην αγάπη. Στην αρχή δεν ένιωθα γιατί, τώρα νιώθω. Γιατί μαντεύω τώρα (κι ολοένα αυτό γίνεται πεποίθηση μέσα μου) πως είμαστε κρυφοί συνεργάτες και μαχόμαστε για τον ίδιο σκοπό. Ποιο σκοπό;
Να κουνηθεί λίγο η ψυχή του ανθρώπου, να μένει όσο μπορεί πιο άγρυπνη, να τρέμει λίγο από τον φόβο ή να χυμάει, άπληστη, γύρα της, σπρωγμένη από την Πείνα.
«Η Καθημερινή», 20/7/1936
επιστολή Γαλάτειας Καζαντζάκη
26-7-36
Φίλε κ. Διευθυντά,
Η «Ελευθέρα Γνώμη» προ ημερών εκριτικάρισε και εκαυτηρίασε μερικά φαινόμενα του εγωκεντρισμού της ελληνικής διανοήσεως, που κάνουν συχνά μερικούς λογοτέχνες, λακέδες του κεφαλαίου και της «αρχούσης τάξεως».
Στην «Καθημερινή» της περασμένης Δευτέρας δημοσιεύθηκε ένα άρθρο του Ν. Καζαντζάκη, που επιχειρεί να δικαιώσει κι εκείνος και να νομιμοποιήσει μ' έναν τρόπο τον φασισμό. Νομίζω πως δεν πρέπει να περάσει και το φαινόμενο αυτό ασχολίαστο. Είναι μια άλλη μορφή εγωκεντρισμού, που οδηγεί όμως στα ίδια αποτελέσματα. Στην αντίδραση και στην εξυπηρέτηση των ισχυρών εις βάρος των συμφερόντων του Λαού.
Σε ύφος κηρύγματος και με αμίμητη αυταρέσκεια και κομπορρημοσύνη, αρχίζει πρώτα-πρώτα να βάζει σύνορα μεταξύ του εαυτού του και των πολλών. Ο «σκεπτόμενος όχλος», η «βελάζουσα αυτή μάζα», όπως την ονομάζει, σαν πρωτόγονη και βάρβαρη που είναι, σκέπτεται χονδροειδώς «μ' ένα ναι ή μ' ένα όχι» ενώ εκείνος σκέπτεται «συνθετικά» και «με αποχρώσεις», δηλαδή σαν υπερπολιτισμένος και ραφινάτος. Τώρα αν παρακάτω βρίσκει πως «πολύ δίκαια» αυτή η βελάζουσα μάζα σκέπτεται και ότι μάλιστα σκέπτεται «πολύ γόνιμα», δεν έχει σημασία. Οι αντιφάσεις είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της σκέψεως του κ. Καζαντζάκη.
Λέει, λοιπόν, πως αν ήταν «άνθρωπος της ενέργειας», θα ήταν με την αριστερή παράταξη, γιατί προς τα εκεί τον σπρώχνει η... ιδιοσυγκρασία του!
Η ίδια όμως ιδιοσυγκρασία του αναγνωρίζει πιο κάτω ότι ο φασισμός και ο χιτλερισμός πηγάζουν από «βαθιές ψυχικές και οικονομικές ανάγκες των λαών» και πως «είναι φαινόμενα άξια του πιο μεγάλου σεβασμού», ο δε Μουσολίνι και ο Χίτλερ μέσα στο δράμα της ζωής «είναι δυο μεγάλοι πρωταθλητές, όπως ο Λένιν ή ο... Γκάντι!».
Για να δικαιώσει τον φασισμό ο... από ιδιοσυγκρασίας αριστερός, επιστρατεύει την παλιά βολική εξήγηση της ιστορίας με την πείνα και τον φόβο.
Ονομάζει λοιπόν τα φασιστικά έθνη, έθνη πεινασμένα και «προλεταριακά» που θέλουν να χορτάσουν! Και ξεχνά πως από την αρπαγή, την κτηνώδη βία, την κυνική περιφρόνηση της διεθνούς ηθικής, που εξασκούν αυτά τα έθνη, και τις κατακτήσεις που επιδιώκουν, οι μόνοι που έχουν να ωφεληθούν είναι βέβαια πάλι οι χορτάτοι κεφαλαιοκράται των λαών αυτών. Ο λαός ο προλετάριος τι θα βάλει στην τσέπη του από τον μαζεμένο πλούτο; Οι αγρότες, οι εργάτες, η μάζα, τι έχει να κερδίσει από τις κατακτήσεις αυτές; Σε τι θ' αλλάξει η τύχη τους;
Εν τω μεταξύ, αντί να αλλάξουν τύχη οι τάξεις αυτές, το εναντίον, υποδουλώθηκαν και εκμηδενίστηκαν τέλεια στο κεφάλαιο, στους πάντοτες χορτασμένους. Αλλά και σε τι άλλαξε η τύχη των προλεταρίων στα «χορτασμένα κράτη»; Κι εκεί αν είναι κάποιος χορτασμένος είναι πάλι το κεφάλαιο. Ετσι ο φασισμός και ο χιτλερισμός είναι μόνο υποδουλωτές των μαζών και μια εκδήλωση, όχι των πεινασμένων, αλλά των χορτάτων, του αφηνιασμένου κεφαλαίου.
Ο κ. Καζαντζάκης, καθώς βλέπετε, μπερδεύει και συσκοτίζει τα πάντα, γιατί δεν βρίσκεται «στον πρώτο βαθμό της μυήσεως», όπου το καλό και το κακό είναι αμείλικτοι εχθροί, αλλά στον δεύτερο, όπου «το κακό και το καλό συνεργάζονται», ή στον τρίτο βαθμό, όπου «το καλό και το κακό συνταυτίζονται», όπως λέει. Τι καλό, τι κακό; Το ίδιο κάνει. Επομένως, τι αριστερισμός, τι φασισμός. Κι αφού είναι το ίδιο, γιατί ο κ. Καζαντζάκης θέλει να 'ναι με τους αριστερούς;
Μπορεί περίφημα να είναι με όλα τα κόμματα. Αλλη αντίφαση με τον εαυτό του! Χαίρε λοιπόν οπισθοδρομική διανόηση, που βουλιάζεις ολοένα στη σύγχυση και το μηδέν. Γιατί τι θα πει «το καλό και το κακό είναι ένα»; 'Η ότι το καλό είναι κακό και το κακό καλό, πράγμα που είναι ολότελα παράλογο, ή ότι και τα δύο είναι μηδέν; Πάντα η βαθυστόχαστη αντιδραστική διανόηση για ν' αποφύγει τα ενοχλητικά ναι και όχι κατασταλάζει στο χάος και στο μηδέν, όταν δεν οδηγεί στη βαρβαρότητα και στην κτηνωδία.
Ο κ. Καζαντζάκης στο βάθος του, χωρίς να το καταλαβαίνει, δεν πιστεύει σε τίποτα. Πιστεύει μόνο στον εαυτό του! Είναι το κέντρο του παντός. Ολη η τακτική του είναι εγωκεντρική. Μόνο στα ατομικά του συμφέρονται βρίσκει η ζωή του τη δικαίωσή της. Αυτό το αναφέρομε γιατί είναι γενικό φαινόμενο στους αντιδραστικούς διανοουμένους.
Στον «ερημίτη της Αίγινας» η κατάσταση αυτή του πνευματικού και ηθικού μηδενισμού, επειδή εκφράζεται με εξαιρετικό ναρκισσισμό και φιλαρέσκεια, εκδηλώνεται γι' αυτό τον λόγο εναργέστερα. Ετσι, μέσα στην αυταρέσκειά του, βρίσκει πως η δράση για τα συμφέροντα της ανθρωπότητος π.χ. είναι πολύ βολική ασχολία και ένας εύκολος ηρωισμός. Μ' άλλα λόγια, το να πεθαίνει κανείς στις φυλακές και στις εξορίες είναι πολύ βολικό και εύκολο πράμα, εν αντιθέσει με τη δική του ηράκλεια πάλη γύρω από το «εναγώνιο εάν», όπως λέει.
Είναι άθλος ακατόρθωτος πραγματικά να μιλάει κανείς με «αποχρώσεις». Αλλά αυτές τις αποχρώσεις, που τις θεωρεί το αποκορύφωμα της σκέψεως καθώς φαίνεται, ο λαός τις συνόψισε θαυμάσια στο ανέκδοτο του Τούρκου Καδή. Ετσι κι εκείνος, όπως κι ο κ. Καζαντζάκης, έβρισκε πως όλοι έχουν δίκιο. Κι ο φονιάς κι ο σκοτωμένος, κι ο ίδιος που δεν ήξερε τι ν' αποφασίσει!
Η ληστρική επιχείρηση της Ιταλίας στην Αιθιοπία βρίσκει στη σκέψη του κ. Καζαντζάκη την καλύτερή της δικαίωση. Είναι, λέει, σύμφωνη με τα ανώτερα «συμφέροντα του πνεύματος»!! «Το πνεύμα είναι το πιο σαρκοβόρο όρνεο». «Ακολουθεί απάνθρωπους νόμους!»
Σύμφωνα μ' αυτή τη λογική, ο ληστής που σκοτώνει και γδύνει τους διαβάτες εξυπηρετεί τα ανώτερα συμφέροντα του πνεύματος. Το καλό και το κακό συνταυτίζονται, και εδώ σύμφωνα με τον τρίτο βαθμό της «μυήσεως».
Ο κ. Καζαντζάκης καυχιέται πως και η δική του σκέψη είναι απάνθρωπη! Δηλαδή δεν είναι πια ανθρώπινη, σαν της Ρόζας Λούξεμπουργκ π.χ. που ήταν γεμάτη τρυφερότητα για τα πάντα. Αλλά είναι υπεράνθρωπη ή θεία, δηλαδή ανήκει στη χώρα των Χιμαιρών.
Ο καθένας βλέπει απ' αυτά τι πελάγωμα παθαίνει ο διανοούμενος που ενδιαφέρεται προπαντός για την ησυχία του και το λογοτεχνικό του κηπάριο.
Εδιάλεξε το πιο δύσκολο κι αχάριστο έργο και «πληρώνει βαριά», όπως λέει, αυτή του την πνευματική διαύγεια, τη νηφαλιότητά του αυτή! Εν αντιθέσει με τους έξαλλους αριστερούς, που καλοπερνούνε στα μπουντρούμια και στα νησιά του θανάτου. Αυτός δεν ενδιαφέρεται για τη δράση, καθώς λέει. Και τι είναι τότε η «δημοσιολογημένη σκέψη» που με τόση καμποτινίστικη ικανότητα επιδεικνύει κάθε φορά που θα βρει ευκαιρία; Δεν είναι κι αυτή μια μορφή κοινωνικής δράσεως και μάλιστα όχι από τις κατώτερες;
Στη δράση αυτή ο κ. Καζαντζάκης προσφέρει μόνο τη σύγχυση και την αντίδραση, το κήρυγμα της αποχής και της αδιαφορίας για την πάλη του ανθρώπου ν' αλλάξει η ζωή σύμφωνα με τους ευγενικούς πόθους της καρδιάς του. Εχει δίκιο. Αυτός είναι ο ρόλος των πεινασμένων, κι αυτός θέλει προπαντός να εξασφαλίσει αδιατάρακτο τον ευδαιμονικό του ησυχασμό. Είμαστε βέβαιοι πως ο χαρακτηρισμός του ως ερημίτη της Αίγινας, από τους απλοϊκούς και τους δημοσιογράφους που κυνηγούν τις εντυπώσεις, θα τον εκολάκευσε και θα τον ηυχαρίστησε εξαιρετικά.
Οπωσδήποτε για μας που ανήκομε στη «βελάζουσα μάζα» δεν θα πάψει ποτέ να είναι ο κήρυκας παμπάλαιων αναμασημάτων, που τα χαρακτηρίζει ως σύνθεση πνευματική, ως ένα ανώτερο πνευματικό κοκτέιλ για τους «ραφινάτους και τους εστέτ». Για μας είναι πάντα ένα νεκροταφείο ιδεών. Για μας το πνεύμα του είναι γεμάτο από μούμιες κακά διατηρημένες.
Κάτω από τη μάσκα της δήθεν ανεξαρτησίας και ελευθερίας του κρύβει την πιο μεγάλη πνευματική στειρότητα, και μια τρομακτική ψυχική κενότητα. «Είναι ήσυχος, ασυνείδητος κι ευτυχής».
Η ζωή για τον κ. Καζαντζάκη είναι γεμάτη νεκρά και αφηρημένα σχήματα που καμιά πνοή αισθήματος δεν μπορεί να ζωντανέψει. Γι' αυτό είναι πέραν της αγάπης και του μίσους, όπως καυχιέται. Είναι πέραν του φασισμού και του κομμουνισμού (είναι μετακομμουνιστής). Είναι πέρα από τα ανθρώπινα (είναι απάνθρωπος), είναι έξω τόπου και χρόνου. Ανήκει κοντολογίς στη χώρα των παραμυθιών και των κολοκυθοκορφάδων!
Φιλικότατα,
ΓΑΛΑΤΕΙΑ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ
Πηγή Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα
Δευτέρα 2 Ιανουαρίου 2012
Με τα μάτια ενός ιστορητή
Έχω να μιλήσω σαν άνθρωπος του λόγου και οι αιτίες και οι λύσεις που μπορώ να διακρίνω έχουν να κάνουν με τα λόγια και την σχέση τους με τις πράξεις. Τέχνη μου η προφορική λογοτεχνία και αφήγηση, η αρχαία τέχνη του παραμυθά και του ραψωδού. Επιστήμη μου η παιδαγωγική.
Ξεκινώ σαν καλλιτέχνης: Σήμερα οι πλατείες και τα καφενεία έπρεπε να φιλοξενούν ιστορητές που θα διηγούνταν με τα αρχαία υλικά τα σύγχρονα χάλια και τον αγώνα και τις ελπίδες μας. Λαϊκή προφορική λογοτεχνία που θα βοηθούσε τον κόσμο:
1. να εκφράσει το συναίσθημα του (οργή, φόβος, αγωνία, ελπίδα;),
2. να βρει τα στραβά που ξεχνιούνται και θολώνουν σκόπιμα και
3. να προτείνει λύσεις μικρές και μεγάλες για να ζήσουμε εμείς καλά κι εσείς καλύτερα.
Θα είμαι προκλητικός όπως μου επιτρέπουν τα κόλπα της τέχνης μου (που τα κλέβουν οι τηλεεισαγγελείς) για να ακουστώ στο καφενείο.
Το λέω: Θαυμάζω τους Γερμανούς και νομίζω ότι έχουν την μοναδική λύση στο πρόβλημα μας. #*&**+? (αυτά είναι οι βρισιές και οι φωνές που ακούγονται στο καφενείο μόλις τα λέω αυτά. Καλά πάμε). Εξηγούμαι: Θαυμάζω όσους Γερμανούς καλλιτέχνες και διανοούμενους μετά από τόσα χρόνια μιλούν ακόμα για τον ναζισμό και σκαλίζουν την πληγή τους. Τους θαυμάζω που μελετούν ακόμα μέσα από την τέχνη τις 3 αδελφές: την ενοχή, την συνενοχή και την ανοχή. (Δεν θαυμάζω το κατεστημένο που αρνείται τις πολεμικές επανορθώσεις ασφαλώς). Θαυμάζω για παράδειγμα τον Μπ. Σλινκ που έγραψε το «Διαβάζοντας στην Χάνα» και αστυνομικά όπου παλιοί ναζιστές είναι σημερινοί μεγαλοβιομήχανοι. Τον θαυμάζω γιατί δεν καταγγέλλει απλά, δεν ψάχνει για καλούς και κακούς. Αναρωτιέται, αγαπά, πονά, αμφιβάλει. Ανοίγει δηλαδή κουβέντα με το παρελθόν του, με το έθνος του, με την ιστορία, με τον αναγνώστη του. Αναζητά την προσωπική και συλλογική ευθύνη.
Οι 3 αδελφές όπως βαραίνουν τους Γερμανούς βαραίνουν και μας. Ορισμένοι μάλιστα δειλοί Γερμανοί δεν ακολουθούν του γενναίους πατριώτες τους και βλέπουν χαιρέκακα τις 3 αδελφές μόνο στην δική μας πλάτη σήμερα.
Ενοχή. Συνενοχή. Ανοχή.
Ονειρεύομαι λοιπόν τους έλληνες καλλιτέχνες και διανοούμενους που δεν κατάφεραν (οι περισσότεροι) να μιλήσουν χωρίς φατριασμούς και φονταμενταλισμούς ούτε για την Κατοχή ούτε για τον Εμφύλιο ούτε για τα μετεμφυλιακά χρόνια και την Χούντα, να μιλήσουν σήμερα με θάρρος και χιούμορ και κέφι (χωρίς θάρρος το χιούμορ δεν είναι κεφάτο είναι κυνικό) για το πώς τα καταφέραμε να φτάσουμε ως εδώ.
Όχι εκτελούσαμε διαταγές. Κανένας δεν μας διέταξε.
Όχι δεν ξέραμε για τα στρατόπεδα εξόντωσης γιατί ήταν στην Πολωνία. Στο χωριό μας χτισθήκαν τα άχρηστα και αμαρτωλά, και τα στάδια χωρίς αθλητές και τα θέατρα χωρίς θεατές και τα ερευνητικά κέντρα χωρίς ερευνητές αλλά και οι βιλάρες με τις πισίνες όπου προσγειώνονταν ελικόπτερα με υπέρβαρους υπουργούς.
Θα έχει πολύ πλάκα. Αλλά να γελάμε και με μας όχι μόνο με τους άλλους.
Ονειρεύομαι λοιπόν μια άνθηση λαϊκού πολιτισμού με αυτό το θέμα. Παραμυθάδες καυστικούς να λένε ιστορίες για το πώς φτάσαμε ως εδώ και να πετάνε σπόντες πολιτικές και αυτοσαρκαστικές. Καραγκιοζοπαίκτες με Καραγκιόζη βρώμικο, έργα κουτσαβάκικα και ντόμπρα για το φέσι των Ολυμπιακών όχι με εξυγιασμένο Καραγκιόζη που όλα τα φταίει ο Πασάς κι ο Χατζιαβάτης. Ρεμπέτικα και λαϊκές μπαλάντες μόρτικες που δεν θα παριστάνουν ότι ζουν στην Νέα Υόρκη αλλά θα κλαίνε ονομαστικά λ.χ. για τον Αλ Καπόνε του Βοτανικού και του Ελαιώνα και τις γκόμενες του. Σινεμά φτηνό με την ψηφιακή να δείχνει όχι την πραγματικότητα αλλά τις ιστορίες που θα μας κάνουν να καταλάβουμε την πραγματικότητα.
Για να ξυπνήσει όμως ο λαϊκός πολιτισμός πρέπει να κλείσουμε την τηλεόραση, έναν από τους βασικούς λόγους που φτάσαμε ως εδώ. Δεν αστειεύομαι. Είμαστε οι Ευρωπαίοι πρωταθλητές στην τηλεθέαση κι ας μην έχουμε Μπερλουσκόνι πρωθυπουργό αλλά μπερλουσκονίσκους, έναν μάλιστα κι αρχηγό κόμματος και μέλος της κυβέρνησης εθνικής σωτηρίας.
Με το που θα κλείσουμε την τηλεόραση αμέσως είμαι σίγουρος ότι το χρέος μας θα μειωθεί.
Και έπειτα θα αρχίσουμε να λέμε ιστορίες για να διακρίνουμε την αλήθεια από το παραμύθι και να μην πάμε να σβήσουμε την φωτιά με λάδι και με πυροσβέστες εθνικής σωτηρίας τους εμπρηστές.
Να τα πω και σαν επιστήμονας παιδαγωγός.
Με ξεχαρβαλωμένη παιδεία δεν θα βγούμε ποτέ από την τρύπα.
Δεν σεβόμαστε τον Δάσκαλο. Είμαστε έτσι κι αλλιώς έθνος αυτοδίδακτο –δεν χρωστάμε τίποτα σε κανένα ούτε στην γνώση και έτσι εισάγουμε μεγάλες ποσότητες φυκιών ως μεταξωτές κορδέλες.
Απαξιώσαμε τους Δασκάλους και τώρα θα τους διώξουμε να βάλουμε μηχανές και τεχνολογία. Τους βγάλαμε ξυπόλητους στα αγκάθια από πανεπιστήμια όπου διδάσκουν φακίρηδες (εκτός των αιωνίων φωτεινών εξαιρέσεων) την επιστήμη να πατάς τα αγκάθια και να λες είναι φυσικό και κάνει καλό, φακίρηδες που κληρονομήσαν την έδρα από το σόι τους, διορίσθηκαν από τα κόμματα ή προσφέροντας «εξυπηρετήσεις» και πήραν διδακτορικό ενώ ήδη δίδασκαν στο Πανεπιστήμιο (είναι δημοσιευμένες οι στατιστικές για τις συγγενικές σχέσεις των διδασκόντων).
Μοιράσαμε στους μεγαλοεκδότες ευρωπαϊκά λεφτά για απειράριθμα σχολικά βιβλία που δεν είναι δυνατόν να διαβαστούν και λυγάνε τις πλάτες των παιδιών μας που τα κουβαλούν. Φάγαμε τις επιδοτήσεις για την παιδεία χωρίς σχεδιασμό και στόχους. Σε σχολικές βιβλιοθήκες που δεν υποστηρίζουμε, σε άχρηστα όργανα που δεν ζητήθηκαν (πόσα μικροσκόπια πια να χρειάζεται ένα Λύκειο που πέφτουν οι σοβάδες;), σε επιμορφώσεις από τις ίδιες και τις ίδιες πανεπιστημιακές δυναστείες και κομματικές αυλές κ.λ.π.
Τι μπορούμε να κάνουμε για την παιδεία;
1. Πρώτα αναστύλωση του κύρους του δασκάλου και πάταξη της κομματοκρατίας.
2. Αξιολόγηση διαρκής όλων σε όλα τα επίπεδα με επιστημονικά κριτήρια που δεν θα αλλάζουν κάθε χρόνο (η διεθνής βιβλιογραφία έχει εκατομμύρια σελίδων για τρόπους αξιολόγησης όχι μόνο των διδασκόμενων αλλά και των διδασκόντων).
3. Υπεράσπιση των ανθρωπιστικών επιστημών απέναντι στους Ταλιμπάν της θρησκείας της Τεχνολογίας και Οικονομίας (η οικονομία παρουσιάζεται τεχνηέντως ως φυσική επιστήμη η οποία μπορεί τάχα να έχει φυσικούς νόμους – σαν τον νεοφιλελευθερισμό Χα, Χα, Χα)
4. Καταπολέμηση της μεταμοντέρνας Υποκρισίας και του Φαρισαϊσμού. Μας ενοχλούν τα θρησκευτικά αλλά όχι η κατήχηση στα δόγματα της βιοτεχνολογίας και των μεταλλαγμένων από το βιβλίο Βιολογίας του Γυμνασίου ή η εισβολή της λατρευτικής πρακτικής του γκουγκλισμού στο πάνσοφο, παντοδύναμο internet ως η ανώτατη πηγή γνώσης όταν το παιδί δεν ξέρει να αναζητήσει την γνώση σε ένα βιβλίο ή σε μια δημόσια βιβλιοθήκη.
5. Επαναφορά του δημοκρατικού θεσμού των πρότυπων σχολείων, της μόνης ευκαιρίας που είχε ένα παιδί λαϊκής τάξης να εισαχθεί σε ένα σχολείο υψηλής ποιότητας μετά από εθελοντικές, σκληρές και αδιάβλητες εξετάσεις. Μόνο έτσι θα πάψει να είναι απόλυτα ταξική και άδικη η παιδεία στην Ελλάδα. Μόνο έτσι θα έχουμε την ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΑΛΕΝΤΩΝ που χρειαζόμαστε και θα πείσουμε και αυτούς τους χαρισματικούς αυριανούς επιστήμονες να μείνουν στην χώρα τους.
6. Αναβάθμιση της τεχνικής παιδείας με μαθητές και δασκάλους αφοσιωμένους στην μαστοριά τους και τον θαυμασμό της κοινωνίας, όπως είναι ακόμα σήμερα στην Γαλλία και σε άλλες χώρες οι «σύντροφοι των έργων/ καθήκοντος» compagnons du devoir, περήφανοι και περιζήτητοι απόγονοι των μεσαιωνικών συντεχνιών τεχνιτών
7. Τέλος να πω το πιο μακροχρόνιο και οραματικό γιατί και η επιστήμη έχει οράματα: Έλληνικό σχολείο πολλαπλής νοημοσύνης (multiple intelligence) με 1/3 του σχολικού χρόνου σε τάξεις –εργαστήρια όχι ανά ηλικία αλλά σύμφωνα με τις επιμέρους ικανότητες, 1/3 στο μουσείο –εργαστήρι και 1/3 στην κοινωνία. Ένα σχολείο ικανό να τρέξει γρήγορα με όσους τρέχουν και ικανό να περιμένει υπομονετικά όσους βραδυπορούν (ενώ σήμερα κόβει τα ποδάρια όσων πάνε να τρέξουν και πετάει έξω όσους βραδυπορούν για να βαδίζουμε όλοι με τον μακάριο ρυθμό του κομματόσκυλου).
Για μια τέτοια παιδεία είμαστε πολλοί αυτοί που θα σκιζόμασταν στην δουλειά. Τα παιδιά και οι νέοι που θα έβγαιναν από αυτά τα σχολεία και τα πανεπιστήμια θα κάναν την Ελλάδα να λάμψει.
ΠΗΓΗ Τι πρέπει να κάνουμε; Απαντά ο Στέλιος Πελασγός | TVXS - TV Χωρίς Σύνορα
Στέλιος Πελασγός Δρ.
Ιστορητής (επαγγελματίας παραμυθάς), παιδαγωγός, συγγραφέας
www.storytelling.gr
Παρασκευή 23 Δεκεμβρίου 2011
Τζόγος
Συνέντευξη με τον Αντώνη Σουρούνη
Ένας τρελός χορός εκατομμυρίων Έκανε τη θητεία του στα καζίνο της Eυρώπης. Το μυθιστόρημα που έγραψε"O Xορός Tων Pόδων" του χάρισε το πρώτο κρατικό βραβείο. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Aντώνης Σουρούνης μιλάει για το καθαρτήριο του τζόγου.
Ένας τρελός χορός εκατομμυρίων Έκανε τη θητεία του στα καζίνο της Eυρώπης. Το μυθιστόρημα που έγραψε"O Xορός Tων Pόδων" του χάρισε το πρώτο κρατικό βραβείο. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Aντώνης Σουρούνης μιλάει για το καθαρτήριο του τζόγου.
-κ. Σουρούνη, το περιμένατε αυτό το βραβείο;
-Δεν περίμενα σε καμιά περίπτωση να πάρω βραβείο.
-Γιατί;
-Eπειδή τόσα χρόνια δεν με βράβευσαν αν και έχω γράψει τόσα βιβλία και από την άλλη, επειδή θεωρούμαι και λίγο αλλόκοτος συγγραφέας.
-Ώστόσο, το πήρατε. Πώς το δεχθήκατε;
-Tη μέρα που μου ανακοίνωσαν τη βράβευση ήταν των Tαξιαρχών. H εκκλησία τους βρίσκεται απέναντι από το σπίτι μου, στη Θεσσαλονίκη. Οταν ήμουν πιτσιρίκι έρχονταν οι χασάπηδες με λάβαρα, επειδή γιορτάζουν εκείνη τη μέρα, και μοίραζαν σφαχτά στη γειτονιά. Στεκόμουν κι εγώ στην ουρά για να πάρω ένα κομμάτι κρέας, γιατί ήμασταν φτωχοί και το κρέας το βλέπαμε κάθε Xριστούγεννα και Πάσχα. Έτσι ένιωσα και με τη βράβευση, σαν να πήρα ένα κομμάτι κρέας.
-Mε τη βράβευση του βιβλίου σας "O Xορός Tων Pόδων" πιστεύετε ότι έχετε φτάσει στην κορύφωση του έργου σας;
-H κορύφωση, ξέρω, ότι θα συμβεί μέσα μου κι αυτό δεν έχει γίνει ακόμα. Nομίζω ότι δεν έχω γράψει ακόμα το βιβλίο της ζωής μου. Kάθε φορά νομίζω ότι το γράφω και κάθε φορά διαπιστώνω ότι θέλω να γράψω κάτι καλύτερο.
-Έχετε αλλάξει μερικές δεκάδες επαγγέλματα. Mεταξύ αυτών κι εκείνο του επαγγελματία παίκτη της ρουλέτας. Tι είναι αυτό που τραβάει τους ανθρώπους στον τζόγο;
-Yπάρχει μια συμπύκνωση της ζωής στον τζόγο. Mέσα σε λίγα λεπτά μπορείς από φτωχός να γίνεις πλούσιος, και ξανά φτωχός κ.ο.κ. H ρουλέτα κάνει κάθε βράδυ ―μέσο όρο― 350 στροφές, όσες περίπου και η γη σ' ένα χρόνο. Ο,τι ζεις σ' ένα χρόνο έξω στην κοινωνία μπορείς να το ζήσεις σ' ένα βράδυ μέσα στο καζίνο. Οσο γερνάς σ' ένα χρόνο έξω, γερνάς μέσα σ' ένα βράδυ στο καζίνο. Aλλά πέρα απ' αυτό, το καζίνο είναι και μεγάλο σχολείο.
-Σχολείο; Για ποιους και γιατί;
-Για όλους. Eφόσον θέλεις να μάθεις, μέσα στο καζίνο μαθαίνεις τα πάντα. Στην κοινωνία, εάν είσαι επηρμένος και άπληστος, αυτό θα σε χτυπήσει μετά από χρόνια. Στο καζίνο θα σε βαρέσει μέσα σ' ένα λεπτό. Tότε, που θα τα χάσεις όλα και θα καταλάβεις πόσο ηλίθια φέρθηκες.
-H χασούρα σε κάνει να βάλεις την ουρά κάτω από τα σκέλια και να μην ξαναπατήσεις;
-Kαθόλου.
-...πάντα επιστρέφεις στον τόπο του εγκλήματος;
-Πολλές φορές γίνεται έτσι: μπαίνει κάποιος φορτωμένος με χρήμα και με δύο γυναίκες αγκαλιά και λέει «θα τους τινάξω στον αέρα». Aλλά μετά από μια-δυο ώρες έχει συρρικνωθεί τόσο πολύ, που δεν ξέρει πού να κρυφτεί. Ξανάρχεται το άλλο βράδυ με το ίδιο στιλ και την ξαναπατάει. Aν είναι έξυπνος, κάποτε καταλαβαίνει ότι πρέπει να έρχεται στο καζίνο χωρίς γυναίκες, χωρίς αλαζονεία, σιωπηλός.
-Eίναι μοναχική πράξη το να παίζεις στο καζίνο;
-Aκριβώς. Πηγαίνεις στο καζίνο σαν να πηγαίνεις στην εκκλησία. Ήσυχα και σεμνά, για να επικοινωνήσεις με τη θεά Tύχη.
-Oι περισσότεροι, όμως, πάνε παρέα, για χαβαλέ.
-Eίναι δυνατόν να πάει μια παρέα πέντε ατόμων στην εκκλησία κάνοντας χαβαλέ; Δεν γίνεται. Έτσι και στο καζίνο που είναι ο ναός της τύχης. Πρέπει να είσαι προσεκτικός ακόμα και με ό,τι φοράς.
-Παίζουν ρόλο τα ρούχα;
-Δεν μπορείς να πας φορώντας τα ίδια ρούχα με τα οποία έχασες χτες. Mυρίζουν χασούρα.
-Eίναι θέμα πρόληψης;
-Οχι, είναι θέμα κάθαρσης. Eίναι σαν να φοράς την ίδια πανοπλία με την οποία έχασες τη μάχη. Έχει τις λαβωματιές της, τις τρύπες της κι εσύ πας να πολεμήσεις ξανά με την ίδια. E! θα ξαναχάσεις και η καταστροφή τότε θα είναι μεγαλύτερη. Eνώ, αν πας στο σπίτι σου, τα πετάξεις όλα, μπανιαριστείς, αρωματιστείς και φορέσεις καινούρια ρούχα, τότε γίνεσαι πλέον καινούριος πολεμιστής.
-Kαι αν χάσεις πάλι;
-Θα έχεις αποκομίσει, τουλάχιστον, σοφία που θα σου επιτρέψει να γίνεις χρήσιμο μέλος στην κοινωνία.
-Mήπως υπερεκτιμάτε το ρόλο του καζίνο ως σχολείο;
-Eξαρτάται από τον παίκτη. Πιστεύω ότι ένας άνθρωπος μαθαίνει από το καζίνο, έστω και αν χάσει, πώς να ζήσει καλύτερα μέσα στην κοινωνία.
-O τζόγος δεν είναι ένας σίγουρος τρόπος για να καταστραφείς;
-Στις ταινίες του Tζέιμς Mποντ βλέπουμε τον παίκτη-στερεότυπο που μπαίνει στο καζίνο, μαζεύει γύρω του όλες τις όμορφες γυναίκες, ποντάρει σ' ένα νούμερο, κερδίζει, παίρνει τα λεφτά και μια γυναίκα και φεύγει. Έχετε συναντήσει ποτέ τέτοιους τύπους;
-'Οχι, δεν έχω δει τέτοιους τύπους. O ωραιότερος τζογαδόρος που έχω δει στη ζωή μου ήταν ένας έμπορος κρασιών στο Bισμπάντεν. Eρχόταν πάντα μόνος του, ντυμένος στην τρίχα και με ένα πούρο στο στόμα. Xαιρετούσε μ' ένα χαμόγελο τους γκρουπιέρηδες ―όλοι τον ήξεραν γιατί πάντα έπαιζε μεγάλα ποσά. Έχανε-κέρδιζε, δεν καταλάβαινε κανείς τίποτα, γιατί πάντα υπήρχε αυτό το μειδίαμα στα χείλη του.
-Yπάρχουν μυστικά στη ρουλέτα;
-Θα πω ένα προσωπικό παράδειγμα. Eγώ και η παρέα μου σημειώναμε επί τρεις μήνες 30.000 νούμερα, όσα τεστάρει και το εργοστάσιο πριν να παραδώσει τη ρουλέτα στο καζίνο. Kάναμε μια στατιστική επεξεργασία και βρίσκαμε πως ένα ή δύο νούμερα έβγαιναν περισσότερες φορές απ' ό,τι τα υπόλοιπα. Παίζαμε αυτό το νούμερο συνεχώς χωρίς να πηγαίνουμε ούτε για κατούρημα. Eίναι το πιο βαρετό και ρουτινιάρικο παίξιμο, αλλά και το πιο σίγουρο. Στο τέλος κάθε βραδιάς διαπιστώναμε ότι είχαμε κερδίσει ένα-δύο μηνιάτικα.
-Eντάξει. Aυτά αφορούν επαγγελματίες. Ένας απλός παίκτης τι πρέπει να έχει στο μυαλό του;
-Kάθε βράδυ η ρουλέτα έχει δύο νούμερα που τ' αγαπάει και τα φέρνει συνέχεια. Tο επόμενο βράδυ θα 'χει άλλα. Aπό την άλλη, κάθε παίκτης έχει ένα 15λεπτο δικό του, που κερδίζει κι αυτό πρέπει να εκμεταλλευτεί.
-Άρα, πρέπει να ξέρει πότε να φύγει.
-Σωστά. Kι αυτό το καταλαβαίνει όταν αρχίζει να χάνει δυο-τρεις φορές κολλητά.
-Oι περισσότεροι παίκτες, όμως, δεν φεύγουν.
-Οχι, γιατί πιστεύουν ότι αν παραμείνουν θα γυρίσει η τύχη τους. Aκριβώς σε αυτή την αδυναμία του παίκτη να φύγει και στην πλεονεξία του στηρίζουν την ύπαρξή τους τα καζίνο.
-Yπάρχουν συγκεκριμένες τακτικές που ακολουθούν οι επαγγελματίες παίκτες;
-Kατ' αρχήν, ένας επαγγελματίας δεν πρέπει ποτέ να είναι πλεονέκτης και να ξέρει πότε να φύγει. O καθένας έχει το δικό του παιχνίδι. 'λλοι παίζουν δωδεκάδες ή κόκκινα-μαύρα, άλλοι παίζουν τόξο. Eγώ πάντα έπαιζα νούμερα.
-Γιατί;
-Πιστεύω ότι υπάρχει μεγάλη σχέση μεταξύ των αριθμών, όπως αυτοί είναι διατεταγμένοι πάνω στο τραπέζι. Eίναι απίστευτο τι εκλεκτικές συγγένειες υπάρχουν μεταξύ ορισμένων αριθμών. Kαι το περίεργο είναι ότι αυτές ισχύουν οριζοντίως και όχι καθέτως. Για παράδειγμα, το 1 δεν έχει συγγένεια με το 2 που βρίσκεται δίπλα του, έχει όμως με το 4 που βρίσκεται από κάτω του. Στο βιβλίο μου έχω κάνει ένα σχεδιάγραμμα μ' αυτές τις συγγένειες.
-Tι εννοείτε με τη λέξη συγγένειες;
-'Οτι ένα νούμερο βγαίνει μετά από κάποιο συγκεκριμένο άλλο. Για παράδειγμα, το 23 μετά το 32, το ζέρο μετά το 5. Aκούγεται τρελό, αλλά συμβαίνει.
-Πώς το εξηγείτε;
-Δεν ξέρω, είναι μαγικές σχέσεις.
-Δεν επιδέχονται φυσική ερμηνεία;
-Δεν το 'χω ψάξει τόσο βαθιά. Kάποιες σχέσεις πρέπει να υπάρχουν, πάντως.
-Tι λέτε, να κάνω σκονάκι το σχεδιάγραμμα του βιβλίου σας και να πάω να παίξω;
-Δοκιμάστε, έτσι κι αλλιώς θα χάσετε τα λεφτά σας.
-Γιατί να χάσω;
Aν πας για πρώτη φορά στο καζίνο, τότε θα κερδίσεις λόγω αθωότητας. Δεν θα 'χεις φάει το μήλο της γνώσης ακόμα. Σου 'ρχεται ένα νούμερο στο μυαλό, το παίζεις, βγαίνεις και τρελαίνεσαι. «Tόσο εύκολο είναι;», αναρωτιέσαι. Πας την επόμενη μέρα με χαρτί και μολύβι. Έχεις τελειώσει. Aπό τη στιγμή που μπήκε η πονηριά και ο υπολογισμός μέσα σου, αρχίζεις να χάνεις. Aυτό ισχύει, όχι μόνο για τον τζόγο, αλλά και για τη ζωή. Mπαίνεις αθώος στην κοινωνία και μετά κάνεις και λες πράγματα που δεν πιστεύεις.
-Διαπιστώνω ότι αποδίδετε καθαρτικές ιδιότητες στον τζόγο. Γιατί;
-Οντως. O παίκτης στην αρχή κερδίζει με την αθωότητά του, μετά αποκτά τη γνώση κι αρχίζει να χάνει. Xάνει σπίτια, χάνει τη γυναίκα του, χάνει τα πάντα. H ουσία ποια είναι; Nα μπεις αθώος, να κάνεις όλο τον κύκλο της αμαρτίας και να ξαναγίνεις αθώος.
-O τζογαδόρος πώς ξαναγίνεται αθώος;
-Bλέπει τα νούμερα προτού έρθουν. Tουλάχιστον αυτό κάνει ο δικός μου ήρωας στο Xορό Tων Pόδων.
-Ώστόσο, δεν επέρχεται πάντα η κάθαρση. Συμβαίνουν και δράματα. Ή όχι;
-Nαι, αλλά για αυτά δεν φταίει το καζίνο. Eίναι ευθύνη του καθενός που θέλει να δοκιμάσει τον εαυτό του. Aν δεν έχεις τα κότσια, τότε πας και σκοτώνεσαι.
-Tι λέτε για τα καζίνο που άρχισαν να ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια τελευταία και στην Eλλάδα;
-Γιατί όχι; Nα πω να κλείσουν τα καζίνο, τα μπουρδέλα ή να κατεβάσουν τα πορνοπεριοδικά από τα περίπτερα; Οποιος θέλει να βαρέσει μαλακία, ας πάει να τα αγοράσει. Aς είναι ανοιχτά όλα.
-Eξακολουθείτε να παίζετε;
-Tώρα πια δεν παίζω.
-Σαν τελικός απολογισμός, είστε κερδισμένος από τη «θητεία» σας ως γκάμπλερ;
-Άρχισα να κερδίζω τα πολλά στη Φρανκφούρτη, λίγο πριν κατέβω στην Eλλάδα. Tότε οι φίλοι μου οι Γερμανοί πέσαν πάνω μου λέγοντας «τρελός είσαι, τώρα φεύγεις που έρχονται τα πολλά λεφτά». Kαι πράγματι έτσι έγινε. Tότε ήρθαν τα εκατομμύρια. Eγώ όμως ήθελα να γράψω, ένιωθα ότι χάνω τη γλώσσα. Έδωσα στη γυναίκα μου ένα μασούρι και της είπα να πάει να αγοράσει ό,τι χρειαζόταν για ένα σπιτικό και φύγαμε αμέσως για την Eλλάδα.
-Σήμερα δεν σας ξαναπιάνει το πάθος του τζόγου;
-Nα σας πω κάτι; Tο πάθος του γραψίματος είναι πιο μεγάλο από το πάθος του τζόγου. Mπορώ να ζήσω χωρίς να παίζω, όμως δεν μπορώ να ζήσω χωρίς να γράφω.
Nτίνος Γιώτης
Τρίτη 20 Δεκεμβρίου 2011
Τι καλά το λέει τ αηδόνι
Τι καλά το λέει τ αηδόνι ( παραδοσιακό της Ηπείρου )
Που σουν εψές λεβέντη μου
κι αντιπροψές καλέ μου
τι καλά το λέει τ αηδόνι.
Εψές ήμουν στους ουρανούς
κι αντιπροψές στους Άγιους
τι καλά το λέει τ αηδόνι.
Τον Άγγελό μου φίλευα
και τον Χριστό κερνούσα
τι καλά το λέει τ αηδόνι.
Και την κυρά την Παναγιά
την επαρακαλούσα
τι καλά το λέει τ αηδόνι.
Για να μου δώσει τα κλειδιά
κλειδιά του Παραδείσου
τι καλά το λέει τ αηδόνι.
Ν ανοίξω τον Παράδεισο
να μπω να σεργιανίσω
τι καλά το λέει τ αηδόνι.
Να δω που κάθονται οι φτωχοί
που κάθονται οι αρχοντάδες
τι καλά το λέει τ αηδόνι.
Στον ίσκιο κάθονται οι φτωχοί
στον ήλιο οι αρχοντάδες
τι καλά το λέει τ αηδόνι.
και τους φτωχούς παρακαλούν
και τους παρακαλούνε
τι καλά το λέει τ αηδόνι.
Δώστε φτωχοί τον ίσκιο σας
και πάρτε τα φλουριά μας
τι καλά το λέει τ αηδόνι.
"Στην ουσία ακτινοβολούμε τις σχέσεις μας"
Συνέντευξη του Δημήτρη Αποστολάκη
Τι πρόκειται να παρακολουθήσουμε σε αυτό το live στις 16/12 στο Fuzz;
Είμαστε, στην ουσία, τρεις συλλογικότητες, οι Χαΐνηδες, οι Mode Plagal και η ομάδα χορού και ακροβασίας «Κι όμως κινείται». Τρεις αδιάφθορες μακροχρόνιες συλλογικότητες, που έχουμε συνεργαστεί στο παρελθόν, αλλά τώρα νομίζω ότι είναι η καλύτερη στιγμή αυτή της συνύπαρξης, γιατί σε εποχές κρίσης οι άνθρωποι συνασπίζονται. Αυτό, όμως, δεν γίνεται ως δια μαγείας. Με τα παιδιά έχουμε συνεργαστεί και στην παράσταση «Η κάθοδος των σαλτιμπάγκων». Με όλα αυτά τα παιδιά. Αλλά και δισκογραφικά με τους Mode Plagal στον διπλό δίσκο από αυτή την παράσταση, τους Σαλτιμπάγκους και στον δίσκο που κυκλοφόρησε πρόσφατα, τα «Αγροτοκτηνοτροφικά και μικροπολιτικά». Η παράσταση, που θα παρουσιάσουμε στις 16 του μηνός στο Fuzz, είναι ένα σταυροδρόμι ηχοχρωμάτων, μουσικών, πολιτισμικών ρευμάτων και ρυθμών. Αιωρείται από τον κρητικό ήχο και φτάνει μέχρι τις ροκ εξάρσεις. Από το βαλκανικό πανηγύρι μέχρι τις jazz παραπομπές. Από το χορό μέχρι τα ακροβατικά εδάφους και εναέρια. Επίσης διανθίζεται όλο το πρόγραμμα με στιγμές ποίησης, από το Λόρκα έως το Σούφι. Η παράσταση που λέγεται «Θεοί και δαίμονες» ασχολείται πραγματικά με τον κατοπτρισμό Θεών και δαιμόνων πάνω στις αντιλήψεις των ανθρώπων για τη ροή του χρόνου. Αν η ζωή μας είναι μια σύνθεση αντιλήψεων του χρόνου, για παράδειγμα του κυκλικού ή του γραμμικού χρόνου, τότε αυτό αφορά στη ζωή μας. Αφορά στην ιστορική καταβολή μας μέχρι το μακρινό μας μέλλον. Οπότε λοιπόν η έρευνα αυτών των παιδιών επικεντρώθηκε σε αυτό το θέμα και αυτό το σπόρο της παράστασης παρουσιάζουμε και για αυτό προκαλούμε και προσκαλούμε τον κόσμο. Γιατί είναι μία και μοναδική η παράσταση.
Αυτή η διάκριση του χρόνου, σε κυκλικό και γραμμικό, που μόλις ανέφερες, μου θυμίζει κάτι πολύ ενδιαφέρον που είχα διαβάσει στο πρώτο έτος της σχολής για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τη μουσική μια φυλή κάπου στο Μπαλί. Πιο συγκεκριμένα, η φυλή αυτή δεν καταγράφει και δεν ηχογραφεί τις μουσικές της.
Μα έτσι ήταν και πριν από τον 20ο αιώνα.
Ακριβώς. Θέλω να σου πω ότι τα πράγματα δεν είναι μακριά από ό,τι συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια στην Ελλάδα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, από την προσωπική μου εμπειρία, που δεν είμαι και τόσο παλιός: στο χωριό μεγάλωσα και άρχισα να μαθαίνω μουσική ακούγοντας το λυράρη στα πανηγύρια γιατί δεν είχα ούτε ένα κασσετοφωνάκι, ούτε άλλο μέσο αναπαραγωγής. Φυσικά, λοιπόν, ο κάθε μουσικός «έπιανε» μέσα από την επιδοκιμασία μιας παρέας ανθρώπων. Ήταν διαδραστική δηλαδή η μουσική. Αλλά αν το πάρεις και παλιότερα, μια και πιάσαμε αυτό το θέμα, από την εποχή των Ομηρίδων κι ένθεν, ο κάθε μουσικός αναπαράγει ένα ολόκληρο σύμπαν, μια ολόκληρη κοσμογονία. Ακόμα και η Θεογονία του Ησιόδου είναι γραμμένη σε στίχους, είναι τραγούδι. Ή το αρχαίο δράμα είναι τραγούδι επίσης. Σε εμάς ο κυκλικός χρόνος μπλέκεται με το γραμμικό. Ο Χριστός, για παράδειγμα, και όλες οι θρησκευτικές πράξεις δεν υπακούουν σε γραμμικό χρόνο. Υπακούουν σε κυκλικό. Κάθε Δεκέμβρη ο Χριστός γεννιέται και κάθε Πάσχα πεθαίνει κ.ο.κ. Η ειδική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν δημοσιεύτηκε πολύ αργότερα, το 1905. Αν πάμε λοιπόν στο κέντρο της λειτουργικής φύσης του καλλιτέχνη είναι αυτό που οι Λατίνοι ονομάζουν vates, που αντιστοιχεί στον ποιητή αλλά και το μάντη. Γιατί όποιος μπορεί να ιστορήσει, λογικά ή συναισθηματικά ή με οποιοδήποτε άλλο τρόπο κατανόησης, τον κόσμο, μπορεί να προβλέψει τα πάντα μετά. Και στην ουσία ο καλλιτέχνης δεν είναι αυτό που – κατά τη γνώμη μου εσφαλμένα – όρισε το σταρ σύστεμ. Το έργο του καλλιτέχνη είναι «δια χειρός» του, δεν είναι δικό του. Είναι του συλλογικού ασυνειδήτου, είναι πολλών ιστορικών στιγμών, είναι πολλών γενεών. Στην ουσία δηλαδή η υπογραφή μας κάτω από τα έργα πρέπει να είναι «δια χειρός».
Καταλαβαίνω τι εννοείς. Ένα πράγμα που θέλω να σε ρωτήσω έχει να κάνει με το επίπεδο του δημιουργού και του καλλιτέχνη. Πόσο καλλιεργημένος, μορφωμένος πρέπει να είναι ένας δημιουργός; Πόσο «ψαγμένος» πρέπει να είναι για να φιλτράρει όλες τις πληροφορίες και τα ερεθίσματα, προκειμένου να παράξει ένα καλλιτεχνικό έργο;
Στην ουσία ακτινοβολούμε τις σχέσεις μας. Καταρχήν ένας άνθρωπος πρέπει να πάει με καθαρή πρόθεση όπου κι αν πάει. Το ρήμα «πηγαίνω» με την έννοια του εξελίσσομαι, μαθαίνω και με καλή πρόθεση. Για τα υπόλοιπα δεν έχει να φροντίσει τίποτα. Η μόρφωση θα του έρθει αν δεν ξεχάσει ποτέ ότι σε οποιοδήποτε σημείο χάρηκε στη ζωή του ήταν σημείο εξέλιξης. Ότι μη εξέλιξη σημαίνει γήρας. Τότε θα του έρθει η μόρφωση. Όντως, στην Ελλάδα, το πολιτισμικό επίπεδο του ανθρώπου είναι πολύ φτωχό και των καλλιτεχνών επίσης. Φυσικά αυτό έφερε και την οικονομική κρίση. Ότι στην ουσία το οικονομικό είναι και πολιτικό, αλλά το πολιτικό είναι και ηθικό και αισθητικό. Δε με πειράζει δηλαδή που οι άνθρωποι είναι οικονομικά πτωχευμένοι. Με πειράζει που δεν έχουνε, αυτό που λέει η κοινωνιολογία, πολιτισμικό κεφάλαιο. Η ζωή λοιπόν του καλλιτέχνη αυτή είναι. Η εξέλιξη. Η μαθητεία. Οπωσδήποτε όποιος προχωράει στο δρόμο της προσωπικής του αλήθειας μορφώνεται. Γιατί δεν τον υπαγορεύει κανείς, παρά μόνο η ανάγκη. Μια μύχια βαθιά ανάγκη. Μια ιερή μανία κατανόησης. Μια ιερή μανία χαράς και δημιουργίας και συνδημιουργίας. Για αυτό χαιρόμαστε τόσο τώρα που είμαστε όλοι μαζί. Είμαστε δεκαπέντε άτομα. Ακροβάτες, χορευτές, μουσικοί, πολύς κόσμος πάνω στο πατάρι. Συνδημιουργία. Αυτές είναι στιγμές που αγωνίζεσαι για να πάρεις μια στιγμή πληρότητας. Αν και αυτή τη στιγμή πληρότητας τη δουλεύεις με το χρόνο αφοσίωσής σου. Έτσι τη φορτίζεις τη στιγμή της πληρότητας.
Πόσο εύκολο είναι να βρει κανείς συνδημιουργούς λοιπόν;
Κοίταξε, δεν είναι εύκολο. Οι σχέσεις fast food δεν είναι αποδοτικές. Βγάζουν πυροτεχνήματα που γρήγορα σβήνουν. Ειδικά σε μια Ελλάδα που ακόμα και το να πας να κάνεις μια πρόβα είναι δύσκολο. Μια έχουν απεργία τα ταξί, μια το Μετρό, μια ο κόσμος δεν έχει χρήματα, μια το ένα, μια το άλλο. Κατά πρώτον δεν υπάρχει ο θεσμός του καλλιτέχνη, για να υποστηριχθεί. Οπότε τι πρέπει να κάνει ένας λυράρης; Η μοίρα του είναι να παίζει στα πιλαφάδικα; Αυτή είναι η μοίρα του; Ας ζήσουμε τότε σε κάσες στην Ινδία. Το αν ένα τοπίο είναι πολιτισμικά γόνιμο, κρίνεται από το αν γίνεται διάχυση πολιτισμικού κεφαλαίου. Οπότε σε ένα τοπίο όπου δεν γίνεται διάχυση πολιτισμικού κεφαλαίου, όπου τα πράγματα υπακούουν σε μία μεγάλη εντροπία που αυξάνεται διαρκώς, μεγάλη ανοργανωσιά, φυσικά δεν είναι εύκολο να βρεθείς με τον άλλο. Επίσης οι άνθρωποι, για πρώτη φορά εδώ και πολλές δεκαετίες, ζουν υπό το βάρος μιας φοβερής ατομικότητας. Ο άνθρωπος, παλαιότερα, μέσα από τις τελετές – όπως ακριβώς η σύμμορφη κίνηση πουλιών και ψαριών – αντιμετώπιζε τον κίνδυνο. Μέσα από την τελετουργία, μέσα από τα πανηγύρια των αλλαγών της φύσης σε όλες τις αρχέγονες κοινωνίες. Είναι η πρώτη φορά, λοιπόν, που δεν έχει τελετουργίες και συνθλίβεται κάτω από το βάρος μιας αδυσώπητης ατομικότητας. Αυτή η ατομικότητα δεν παλεύεται. Άρα είναι δύσκολη η συνεννόηση των ανθρώπων. Δεν είναι, όμως, ακατόρθωτη. Για αυτό θεωρώ ότι αυτό που κάνουμε είναι μια μεγάλη προσπάθεια από τρεις κολλεκτίβες που είχαν, ανέκαθεν, από καταβολής τους, ισότητα μισθών και εισοδημάτων. Καμία διαπλοκή, καμιά διαφορά, τρεις συλλογικότητες πάνε να κάνουνε κάτι. Φυσικά θέλουν τη βοήθεια του κόσμου. Με ποια έννοια; Όταν εμείς πάμε να προσφέρουμε κάτι που ο κόσμος μας το έχει εμπιστευθεί και κάτι έξω, κουνημένο πολύ, από τη συνθήκη. Η συνθήκη σήμερα δεν είναι να πηγαίνουν δεκαπέντε άτομα μαζί, με αυτοθυσία, αλλά να πηγαίνουν δυο – δυο, τρεις – τρεις, μικρές ομαδούλες. Εμείς κάνουμε αυτό το πράγμα, αψηφώντας τη φοβικότητα της εποχής. Αψηφώντας τον προστατευτισμό της ατομικότητας. Θέλουμε να κάνουμε, και προσπαθούμε να κάνουμε, κάτι που να αφορά πολλούς χρόνους και πολλούς χώρους.
Είναι η έλλειψη συλλογικότητας το πρόβλημα της εποχής; Αποτελεί η έλλειψη συλλογικότητας τροχοπέδη για την αντιμετώπιση και της οικονομικής κρίσης ακόμα;
Βεβαίως, γιατί το βασικό πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν δημόσιοι χώροι και δημόσιοι χρόνοι. Στις κοινωνίες του 5ου αιώνα π.Χ. στην Ελλάδα που αναπτυχθήκανε τα πρώτα σπέρματα αυτοθέσμισης, που ονομάστηκαν αργότερα δημοκρατία – που είδαμε πως μετεξελίχθηκε και κατάντησε σε αστική δημοκρατία – αυτό που κάνανε οι αρχαϊκές κοινωνίες, λοιπόν, ήταν πρώτα να φτιάχνουν την αγορά και μετά την πόλη. Γιατί; Γιατί ενδόμυχα ξέρανε ότι αυτό που κάνει έναν καταναλωτή πολίτη είναι ο δημόσιος χώρος και ο δημόσιος χρόνος. Είναι βασικό αυτό το πράγμα. Στο δημόσιο χρόνο και στο δημόσιο χώρο αναπτύσσονται οι συλλογικότητες και μπορεί να κατανοήσει ο ένας τον άλλο. Μπορεί να γίνει η διάχυση πολιτισμικού κεφαλαίου. Έχουμε στην ουσία μια φοβερή αντίφαση, που περιέχεται μέσα στον καπιταλισμό. Από τη μία μεριά ομοιομορφοποίηση και από την άλλη ισχυρή ατομικότητα. Αυτό είναι ένα ισχυρό ενδογενές πρόβλημα του καπιταλισμού, που φυσικά δεν μπορεί να υπάρξει σαν σύστημα. Τα ψωμιά του είναι λίγα. Εκτός από τα υπόλοιπα, έχει αυτό το φοβερό ενδογενές πρόβλημα. Δηλαδή εμπεριέχει ταυτόχρονα καταναλωτική ομοιομορφία και ατομικιστική συνειδητοποίηση της οντότητας. Αυτό το πράγμα είναι ισχυρά συγκρουσιακό, οπότε και ένδειξη ότι τελειώνει.
Ποιος είναι λοιπόν ο ρόλος του τραγουδιού μέσα σε όλο αυτό; Τι μπορεί να προσφέρει το τραγούδι και η τέχνη γενικότερα;
Αυτό ακριβώς είναι και η λειτουργικότητα της τέχνης. Η λειτουργικότητα της τέχνης είναι ότι μέσα στις δομές της υπάρχουν πράγματα που τα καταλαβαίνει κανείς μέσα από μια πορεία ή με πολλούς τρόπους, που αυτά προοιωνίζουν νέες συνθήκες κοινωνικής συμβίωσης και συνδημιουργίας. Αν έχει κάποια λειτουργία, λοιπόν, η τέχνη είναι να γίνει οιωνός αυτών των καινούργιων συνθηκών, αυτής της καινής διαθήκης, δηλαδή της νέας συμφωνίας των μερών. Αλλιώς έχουμε να κάνουμε με εκμαυλισμό, έχουμε να κάνουμε με διασκέδαση. Και η διασκέδαση δεν είναι παρά κάτι αισχρό.
Στην περίοδο αυτή που διανύουμε, συχνά, ακούγονται διαμαρτυρίες για την απουσία των πνευματικών ανθρώπων. Συμμερίζεσαι αυτή την άποψη; Μέχρι που «οφείλουν» οι πνευματικοί άνθρωποι ενός τόπου να είναι παρόντες και με ποιους τρόπους;
Φυσικά, οι άνθρωποι που έχουν μια ευρύτητα συνείδησης έχουν – κατά τη γνώμη μου – τη βιολογική υποχρέωση να μιλήσουν. Αυτό που λέμε στην Ελλάδα, ότι όλοι πρέπει να έχουμε άποψη, είναι τελείως φασιστικό. Δεν γίνεται να πούμε όλοι τη γνώμη μας. Αν πονάει η καρδιά σου θα πει τη γνώμη του ο καρδιολόγος. Πρώτα – πρώτα πρέπει να μάθουμε να ακούμε. Δεύτερον, οι άνθρωποι οι οποίοι έχουν εκπαιδεύσει τη ζωή τους, έχουν πάρει δύσκολα μονοπάτια, είτε στην τέχνη, είτε στην επιστήμη, άρα έχουνε δει πολλές καταστάσεις και έχουν αντιμετωπίσει πυκνότητα γεγονότων μέσα από τη διαδρομή τους, αυτοί πρέπει να μιλήσουν. Το θέμα βέβαια είναι το πως θα μιλήσουν, από τη στιγμή που το μεγαλύτερο μέρος του Τύπου είναι κατευθυνόμενο. Εμείς σαν μουσικοί έχουμε τη δυνατότητα να παίζουμε στις πλατείες, στα μαγαζιά, στα θέατρα, αλλά στους πραγματικούς διανοητές– όχι στους διανοούμενους – δεν ξέρω αν δίνεται η ευκαιρία να μιλήσουν. Πρέπει να υπάρχει και ένα μέσο για να μιλήσεις.
Μέσα από το έργο τους;
Μέσα από το έργο τους μιλούν. Ακριβώς. Μα μόνο μέσα από το έργο σου μπορείς να μιλήσεις. Οτιδήποτε ανυποστήρικτο είναι ευάλωτο. Αν κανείς αρχίσει από τη λέξη «κρέας» ή «πατάτες» ή «τραπέζι» που είναι κάτι υλικό, να μιλάει για αφηρημένες έννοιες όπως «ελευθερία», «δημοκρατία», «αυτοθέσμιση», τότε αμέσως αυτό που κάνει αληθή ή ψευδή την πρότασή του είναι το ποια είναι η πορεία και το έργο της ζωής του.
Οπότε – κατά την άποψή σου – ένας δημιουργός πρέπει να υποστηρίζει το έργο του και με τη στάση ζωής του;
Όχι μόνο πρέπει, αλλά αν δεν το υποστηρίζει με τη στάση της ζωής του, τότε δεν είναι αληθές. Κατά τη γνώμη μου. Και θα σου πω και κάτι άλλο. Πιστεύω ότι είναι μαθηματικώς αδιανόητο αυτό που λένε ότι κάποιος μπορεί να έχει παρουσιάσει τρομερό έργο, χωρίς να το έχει υποστηρίξει με τη ζωή του. Εγώ αυτά δεν τα πιστεύω. Εγώ πολλές φορές εστιάζω περισσότερο στη ζωή του άλλου, παρά στο έργο του. Για ποιο λόγο; Επειδή πιστεύω ότι και το έργο και η ζωή κάποιου είναι δυο πράγματα, τα οποία ή σου κάνουν μια συγκινητική αφήγηση ή δεν σου κάνουν. Αυτό εισπράττει ο κόσμος πίσω από το οτιδήποτε θέλει να βλέπει. Ένα παράδειγμα: ένας πολιτικός θα πει σήμερα την φράση «πρέπει όλοι να είναι ελεύθεροι». Ένας πολιτικός που μόλις χθες μπορεί να ενέκρινε πενήντα θανατικές ποινές. Ένας πρόεδρος μια πολιτείας στην Αμερική, ας πούμε. Την ίδια φράση είπε και ο Σπάρτακός. Η διαφορά είναι ότι ο πολιτικός μπορεί να έχει είκοσι λιμουζίνες και τον Σπάρτακο τον σταύρωσαν. Άρα, οι λέξεις – όπως έλεγε και ο Σωκράτης – από μόνες τους δεν έχουνε νόημα. Άρα και το έργο ενός καλλιτέχνη δεν έχει νόημα. Οι λέξεις πραγματώνονται από την πορεία. Αλλιώς ακούς ανοησίες.
Υπάρχει όμως ένας μεγάλος αριθμός καλλιτεχνών που έχουν αντιφατικές ζωές. Θα έχεις ακούσει, φαντάζομαι, για το μοντέλο του παλιού αριστερού που πλέον είναι «βολεμένος»;
Ήταν και τότε αριστερός; Να σου πω ένα πράγμα; Δε με νοιάζει το παρελθόν σου. Ούτε κανενός ανθρώπου. Εγώ το πράγμα που βλέπω, με την καρδιά μου, είναι αυτό που βλέπω τώρα. Αν τώρα μου δώσεις ασχήμια πάντα άσχημος θα είσαι για μένα. Αν μου δώσεις ομορφιά, πάντοτε θα είσαι όμορφος. Δεν ξέρω το παρελθόν κανενός αριστερού. Το κάθε παρελθόν φωτίζει και είναι σκαμμένο στο πρόσωπό μας. Δεν τους πιστεύω. Αυτός που σήμερα είναι ένας αντιδραστικός άνθρωπος και μου λέει ότι κάποια στιγμή έδωσε μάχη, γιατί να μη σκεφτώ ότι και τότε ήταν ιδιοτελής; Ότι και τότε ήταν καιροσκόπος πίσω από νεανικό αυθορμητισμό του; Γιατί να μην το σκεφτώ; Όσοι άνθρωποι μού ενέπνευσαν σεβασμό, αυτό ήταν αποτέλεσμα μιας ολόκληρης πορείας ζωής. Για αυτό εκτός από τις λέξεις «ελευθερία» ή «δικαιοσύνη», υπάρχουν και άλλες ιερές λέξεις που δεν είναι ουσιαστικά. Όπως η λέξη «πάντα». Εκείνοι που ήτανε πάντα στην αλήθεια τους λοιπόν. Που ήταν πάντα τέτοια η διαδρομή τους. Και αυτοί φωτίζουν. Και αυτή είναι τραγική λέξη. Το «πάντα». Τραγική λέξη.
Και δύσκολη.
Και δύσκολη. Αυτοί νομίζω ότι είναι οι πραγματικοί καλλιτέχνες. Οι καλλιτέχνες του «πάντα». Και του «ποτέ». Αυτοί είναι που δοκιμάσανε από το ιερό νερό της λίμνης ουτοπίας.
Εσύ είσαι ευχαριστημένος; Από αυτό που κάνεις, από το πως ζεις;
Απόλυτα. Κοίταξε, ποτέ δεν ήταν για μένα εύκολα. Πάντα δύσκολα περνούσα, αλλά τόσο χαρούμενα που, αν ξαναζούσα, πάλι την ίδια ζωή θα ήθελα να κάνω. Ξέρεις, δεν είναι εύκολη η ζωή όταν δεν βολεύεσαι με το συμβατό και το καθιερωμένο, με το γέρικο και το παλιό. Όταν δεν βολεύεσαι πρέπει να φτιάξεις νέο αυλάκι εκεί που δεν υπάρχει. Νέο δρόμο. Άμα δε βολεύεσαι με τους δρόμους των πολλών. Και αυτό, για κανέναν άνθρωπο φιλομαθή, για κανέναν άνθρωπο που δεν ήθελε να βουρκιάσει, δεν ήταν ποτέ εύκολο. Να τραβήξει δηλαδή το δικό του δρόμο και να υποστηρίξει την ιδιότητά του. Οπότε πάντα δύσκολα ήτανε. Και μπορεί να ήταν δύσκολα, αλλά έβλεπα ότι όλες αυτές οι δυσκολίες είχαν όμορφες γέννες. Όμορφες γέννες στιγμών για πολλούς ανθρώπους και αυτό με έκανε να βάζω πάντα αυτή τη μια σταγόνα χαράς που περισσεύει από το ποτήρι της πίκρας. Περισσεύει μια σταγόνα χαράς, που για αυτή θα ξαναζούσα την ίδια ακριβώς ζωή, χωρίς να ήθελα να αλλάξω το παραμικρό. Μου αρέσει αυτή η μια σταγόνα χαράς που περισσεύει από τη φοβερή δυσκολία. Κι είναι μια στιγμή που νομίζεις ότι γίνεται καλή σύνθεση των μερών.
Συνέντευξη: Γ.Μυζάλης
http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.proswpa&id=11016
ΥΓ η παράσταση θα παιχθεί και 3/1/2012http://www.trianon.gr/mousikoprogramma.html
Δευτέρα 19 Δεκεμβρίου 2011
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)